Faalangst en zelfvertrouwen vergroten

Faalangst is de spanning die je ervaart wanneer je bang bent om te falen of tekort te schieten.
Dat kan van buiten zichtbaar zijn, maar vaak speelt het zich vooral van binnen af.

Het ontstaat meestal niet door één gebeurtenis, maar het ontwikkelt zich in de loop van je leven.

Je leert bijvoorbeeld:
dat het belangrijk is om het goed te doen
dat fouten maken gevolgen hebben
dat waardering samenhangt met prestatie

Je brein slaat die ervaringen op: gedrag dat iets oplevert, zoals erkenning of controle, wordt herhaald. Ook als dit ten koste gaat van wat we eigenlijk echt zelf willen. Dit zorgt voor tijdelijke rust, het gevoel ertoe te doen. Maar het voedt ook belemmerende overtuigingen zoals:

“Ik moet het goed doen”
“Ik mag geen fouten maken”
“Ik ben pas goed genoeg als…”

Deze overtuigingen sturen je gedrag, vaak zonder dat je het doorhebt. Zolang het werkt, merk je er weinig van. Maar onder druk kan het omslaan in spanning, twijfel en onzekerheid. Hierdoor drijven we af van wie we echt zijn en als dit aanhoudt kan dit ons structureel uit balans brengen.

Faalangst bij volwassenen is vaak minder zichtbaar dan je denkt.
Het zit niet alleen in spanning, maar ook in gedrag. Je kunt het merken aan:

Twijfelen aan jezelf, ook als je goed functioneert
Piekeren over wat er allemaal mis kan gaan
Uitstellen of vermijden van taken
Blokkeren op momenten dat het ertoe doet
Of juist overpresteren en perfectionisme

Soms voelt het alsof je continu ‘aan’ staat en je jezelf steeds moet bewijzen. Of je merkt dat je vastloopt. Het gaat dan niet om het niet kunnen, maar omdat de druk van binnen te groot wordt.

Dat zijn signalen van je systeem.

Je zenuwstelsel staat als het ware in een verhoogde staat van paraatheid.
Klaar om te reageren, zonder dat er echt ruimte is voor ontspanning of vertrouwen.

Hierdoor wordt het vaak lastig om de vrije en authentieke versie van jezelf te zijn.
Waarin je recht doet aan wie je bent, wat je kan en wat je wilt.

Veel mensen willen van hun faalangst af, maar blijven er toch in vastlopen. Dat komt omdat faalangst vaak verbonden is met oude patronen. Dit zijn ideeën en gedragingen die als ingeprogrammeerde programmaatjes zich telkens maar herhalen.

Zo kan je opeens vaak bezig zijn met het voor ‘de ander’ goed te willen doen, of zet je fors door in je werk ook al is je limiet bereikt, of popt de neiging steeds op om alles onder controle te willen houden.

Dit kan zich ook allemaal manifesteren als kwaliteiten. Maar onder druk kunnen ze doorschieten. En dan kun je vastlopen in twijfels, spanning of het gevoel dat je nooit goed genoeg bent.

Je beweegt je dan in cirkeltjes die je belemmeren en langzaam uitputten.

Natuurlijk proberen we dit wel bij onszelf te doorbreken. Maar helaas neemt het oude gedrag vaak automatisch weer over op het moment dat we iets spannend vinden. Dit heeft met ons brein te maken en hoe we bedraad zijn. Potentieel gevaar triggert oud gedrag dat ooit behulpzaam was.

Het vraagt dan ook een bewuste instelling om hier nieuwe paden bij in te slaan. Het goede nieuws is dat we dit kunnen leren en zelf in ons brein kunnen bijschrijven (neuroplasticiteit). Dit vraagt wel commitment en training.

Faalangst speelt niet alleen bij jou als individu maar wordt ook beïnvloed door de omgeving waarin je werkt. Denk hierbij aan:

Onduidelijke verwachtingen
Weinig ruimte om fouten te maken
Spanning in samenwerking
Hoge prestatiedruk

Onder zulke condities kan faalangst zich versterken, omdat er weinig ruimte is om spanning te herkennen en te bespreken. Of tenminste zo kan dat aanvoelen.

Dit is een goed recept om vast te lopen op het werk of in privé.

Om hier verandering in te brengen is het behulpzaam om je spanning te gaan herkennen. En daarbij te leren hoe je jezelf reguleert en in contact kan blijven met je omgeving (ook als het schuurt).

Daarmee kan je ruimte voor jezelf creëren om uit de spanningsopbouw te stappen die je klemzet in je faalangst. Dit is waar persoonlijke ontwikkeling in werking treedt.

Faalangst verminderen begint niet met jezelf overtuigen dat je het wel kunt. Het vraagt van je dat je begint met stilstaan. De kunst is om te kunnen opmerken wat er gebeurt, zonder het meteen te willen oplossen.

Dit biedt een goede basis om vervolgens te gaan oefenen. Oefeningen tegen angst die je zouden kunnen helpen, zijn:

Aandachtsoefening (bijv. ademhaling) om te vertragen en jezelf beter kan gaan waarnemen
Voelen wat er in je lichaam gebeurt
Schrijven over situaties waarin je spanning ervaart
Feedback vragen aan anderen
Bewust kleine stappen zetten buiten je comfortzone

Dit helpt je om je automatische reactie te doorbreken. Meer zelfvertrouwen ontstaat niet alleen door succes. Het ontstaat veelal ook door ervaring.

Door te merken dat je spanning kunt dragen, vermindert de angst voor het falen of de afwijzing. De automatische werking van faalangst krijgt minder grip op je. En je leert geleidelijk bouwen aan een ‘oké zijn’ met hoe je al bent.

Zo kan je los komen  van de druk om perfect te moeten zijn, zonder je kwaliteiten overboord hoeft te gooien. 

Niet iedereen ervaart faalangst op dezelfde manier.
Dat heeft te maken met verschillen in persoonlijkheid, drijfveren en voorkeuren.

Waar de één energie krijgt van uitdaging, voelt de ander sneller druk.
Waar de één direct reageert, trekt de ander zich eerst terug.

Faalangst kan zich daarbij op verschillende manieren laten zien.
Bij de één speelt het zich vooral af in het hoofd, met veel piekeren en twijfelen.
Bij de ander zit het meer in contact met anderen, in de angst om beoordeeld te worden.

En soms merk je het juist in het moment zelf, wanneer je blokkeert en niet meer kunt laten zien wat je kunt.

In de psychologie wordt dit ook wel onderscheiden als cognitieve, sociale en motorische faalangst. Deze verschillende vormen zeggen iets over hoe jij omgaat met spanning en verwachtingen.

In onze trainingen maken we dit zichtbaar met theoretische en ervaringsgerichte werkvormen. Zodat je kan gaan zien en begrijpen wat jou beweegt, waar je kwaliteiten liggen en kan gaan herkennen hoe jij en anderen omgaan met spanning. Dit laatste kan namelijk heel verschillend zijn.

Door dit te doen ontstaat er meer begrip. Zowel voor jezelf als de ander. En daarmee ruimte om jouw kwaliteiten en die van anderen beter tot hun recht te laten komen.